All rights reserved.
Diemdaoweb




Bạn cũ


Trong đời mỗi con người chúng ta, mỗi giai đoạn của cuộc
đời mình có những người bạn. Trong đó có những người bạn
mà mình cảm thấy thân thương và gần gũi cho đến nỗi
mình tưởng chừng như không có gì làm thay đổi tình bạn
bất diệt. Cuộc sống đổi thay, mình lại « mất đi » những
người bạn đó, không bao giờ mình có ý nghĩ được gặp lại.
Những vui buồn cũng bị che lấp đi bởi bụi thời gian hay
được xếp vào ngăn tủ của quá khứ.
Theo quá trình của cuộc sống mình có cơ hội để làm quen
với những người bạn mới và mỗi người ít nhiều đều lưu lại
trong lòng ta những kỷ niệm.
Tôi không nhớ người bạn đầu tiên của mình là ai và cũng
không nhớ làm sao mình quen với những người bạn đó và
những kỷ niệm đó như thế nào ?
Và tôi cũng không nhớ lúc nào, và vào lứa tuổi nào mình
nhận thức được thế nào là tình bạn ?
Có lẽ người bạn đầu tiên trong đời tôi gắn liền với quảng
đời thời thơ ấu ở tỉnh Vĩnh Long. Chung quanh đất nhà, bên
cạnh căn nhà lớn có nhiều căn nhà nho nhỏ cho thuê. Bên
hông nhà, cạnh nhà bếp, có gia đình ông bà Bảy X. Cháu
của bà Bảy là người bạn đầu tiên của tôi, NT. Có lẽ vì chúng
tôi cùng lứa tuổi ? Tình bạn không biết bắt đầu từ lúc nào
nhưng đến năm tôi được sáu tuổi, cả gia đình dọn lên Sài
Gòn.
Bỗng chốc phải rời tỉnh lẻ, nơi dành cho chúng tôi nhiều kỷ
niệm êm đềm với căn nhà thật rộng với vườn trầu, với
mảnh vườn khá rộng. Bà cố tôi trồng nào là mận hồng đào,
nhãn dầy cơm mọng nước ngọt liệm. Vào mùa nhãn chín,
trái rụng đầy sân, anh em tôi thường thức dậy sớm để lượm
những trái nhãn thơm phức. Dọc theo hàng rào, có thêm
cây « lê ku ma », trái to vàng chín. Khi ăn vào tựa như
khoai lang bí. Cây « sa bô chê », trái nhỏ và rất ngọt nhưng
hột có gai nhọn, khi ăn phải cẩn thận vì nuốt vào thì phải
đi nhà thương. Còn bông hoa thì nhiều màu sắc, nào là dàn
bông giấy, bông « chuối ». Tôi cũng không hiểu sao gọi là
bông chuối ? Và còn nhiều loại bông khác mà tôi chỉ còn
nhớ lờ mờ trong ký ức. Chưa kể sau nhà, có dàn dây « tóc
tiên », là một loại dây leo, có lá nhỏ, mỏng manh có lẽ tựa
như sợi tóc ? Cây này cũng cho ta những bông hoa đo đỏ và
mong manh như « tóc tiên » vậy. Bên cạnh đó còn có dàn «
mồng tơi » loại lá ăn nhơn nhớt, thường nấu canh với là rau
dền. Hai thứ lá nấu chung với trái mướp khía. Canh này tôi
còn nhớ gọi là canh « rau tập tàng ». Tôi cũng vẫn không
hiểu tại sao lại có tên như vậy ? Từ sau nhà ra đến nhà vệ
sinh có con đường nhỏ, gặp mưa thì chân phải dẫm lên sình
lầy lội. Để cho dễ đi, tôi còn nhớ có một miếng ván bắt
ngang qua. Dọc theo con đường nhỏ hẹp mà không hiểu ai
trồng mọc lên hai cây « chùm ruột ». Tại sao có tên là «
chùm ruột » ? Người Việt mình thường đặt tên rất là «
tượng hình ». Cây cho ra những trái nho nhỏ, màu vàng
tươi khi trái chín, vị chua thật chua. Trái này kết lại thành
từng chùm. Trái chùm ruột, làm mứt rất ngon. Đây cũng là
loại mứt đầu tiên mà tôi biết làm vào lúc mười tuổi. Vì mỗi
lần có dịp trở về Vĩnh Long vào những dịp nghỉ hè, tôi cùng
với cô bạn hàng xóm, NT, chúng tôi ra sân hái đầy rỗ để
làm mứt. Đối với chúng tôi, làm mứt chùm ruột như một trò
chơi, để vài trái vào giữa hai tấm thớt bằng gỗ, xoay vòng
nhẹ và đều tay để cho trái dập nhưng không bể. Ngâm nước
muối một đêm. Sáng hôm sau, xả nước lạnh cho hết chất
mặn. Vắt ráo, lường bao nhiêu chén « chùm ruột » thì bấy
nhiêu đường, cho vào nồi, để qua đêm cho đường thấm
tươm đều. Sau đó cho lên bếp để lửa riu riu, và phải canh
chừng, thỉnh thoảng lại lấy đũa đảo nhẹ. Khi nào thấy
đường sến lại thành chỉ là xong. Đem ra phơi một nắng.
Chùm ruột còn giữ lại một chút vị chua, màu vàng ánh của
trái tươi nay trở thành màu đường « caramel », vị chua và
ngọt hòa cùng nhau thành một vị mà mình khó tả bằng lời.
Sau này lớn lên mỗi lần NT có dịp lên Sài Gòn đều làm quà
cho tôi bằng món này. Không có mứt chùm ruột nào ngon
bằng mứt mà chúng tôi làm chung với nhau. Có phải chăng,
những món ăn thêm hương vị là nhờ vào tình bạn, nhờ vào
cây trái trong vườn nhà ?
Rời căn nhà rộng lớn để dọn đến căn phố nhỏ ở khu chợ
Vườn Chuối, đường Phan đình Phùng. Thời gian ở đây rất
ngắn, ngày đầu đi học lớp một ở trường Bàn Cờ, tôi rất
buồn và cảm thấy mình lạc lỏng, tôi cũng không nhớ là
mình học ở đây bao lâu và bạn là ai ? Tôi chỉ nhớ mang
máng là có một cô bạn học tên là D. cô này có cái miệng
móm, tóc dài thắt thành hai bím dài.
Nơì đây tôi không có người bạn nào gọi là để lưu lại kỷ
niệm, có lẽ vì còn quá nhỏ hay vì thởi gian ở đây quá ngắn
? Cả ngày chỉ quanh quẩn trong căn phố hẹp. Những ngày
hè dài đăng đẳng, ngoại thường dạy tôi thêu thùa may vá
cho dù tôi chỉ mới có sáu tuổi thôi. Ngoại hay để những
chồng áo bà ba, áo túi của ngoại đã sờn, ngoại dạy cho tôi
và để khi nào có dịp về Vĩnh Long cho một bà « ăn xin ».
Tôi còn nhớ hình ảnh một bà cụ già, lưng còng, với cây gậy.
Không biết bà có con cháu và nhà cửa ở đâu, nhưng mỗi lần
ngoại trở về Vĩnh Long thì bà hay chống gậy đến, lấy mớ
quần áo đã vá và nhận một ít tiền của ngoại cho bà cùng
với những bữa cơm. Ngoài ra còn có ông Chín, không biết
ông tên gì, nhà cửa ở đâu, mọi người đặt cho ông là « ông
Chín Khùng » vì ông cứ cười và luôn miệng nói vừa nhảy
múa « tà rùng tùng xèng » để làm trò. Ông hay mặc bộ đồ
vải đen, trên đầu có vấn khăn. Tôi chỉ thấy ông mỗi lần «
bà Hai » ở Sài Gòn về, Ngoại luôn luôn giúp đỡ tiền bạc cho
ông và cho ăn uống đầy đủ. Mỗi lần trở về, ngoại hay kêu
gánh chè tàu hủ nước đường với mùi gừng thơm hoặc gánh
cơm rưọu với những viên cơm rượu trắng bóc và thật thơm
nồng mùi rượu hoặc gánh chè đậu trắng mềm tan trộn lẫn
với nếp nấu nhừ, chan lên trên nước cốt dừa. Mỗi lần như
vậy thì tất cả những đưa trẻ hàng xóm mỗi đứa đều được
một chén, mấy anh em tôi cũng chỉ được một chén thôi.
Rời căn phố nhỏ ở đường Phan đình Phùng dọn đến căn nhà
ở Tân định, lúc đó lại dời trường giữa niên học, má tôi phải
đấu tranh với bà Hiệu trưởng để cho hai chị em tôi có được
chỗ để tiếp tục năm học bằng cách mỗi lần đi học hai chị
em tôi mỗi người phải ôm theo chiếc ghế xếp dể một góc
lớp học cho hết niên học. May mắn cô giáo sắp xếp cho
chúng tôi có chỗ ngồi cùng với các bạn trong thời gian rất
ngắn. Tôi nhớ má tôi lúc nào cũng một mình giải quyết cho
con cái từ chuyện học hành cho đến ăn mặc, giải trí. Hình
ảnh này lúc nào cũng ghi trong tâm khảm của tôi và lớn lên
tôi thấy rằng chuyện người mẹ lo cho con mình gần như là
điều hiển nhiên và rồi tôi cũng đi vào con đường của má
tôi, cũng lại một thân một mình trong việc nuôi nấng và
dạy dỗ con cái.
Má tôi là người mẹ luôn luôn âm thầm nuôi con, không bao
giờ kể công hay than thở. Một người mẹ hi sinh âm thầm
cũng như ngoại tôi, một mình nuôi ba người con sau ngày
ông bà ngoại tôi li dị. Không bao giờ nghe ngoại tôi kể lại
những quảng đời quá khứ của mình, và tôi cũng không hiểu
sao mình không bao giờ thắc mắc để tìm hiểu. Những gì tôi
biết về cuộc sống tình cảm của ngoại hay má tôi chỉ là
những mảnh « puzzel » chấp nối lại với nhau. Có lẽ đó là
cách giáo dục của thời đó chăng ?
Căn nhà ở Tân định là nơi mà anh em chúng tôi lớn lên, là
nơi ghi lại cho tôi nhiều kỷ niệm và cũng là nơi giúp cho tôi
nối liền lại với những kỷ niệm của thời thơ ấu ở tỉnh Vĩnh
Long. Cũng chính nơi đây tôi có hai người bạn thân, đó là
cô bạn hàng xóm, HT và bạn học cùng lớp trong suốt bảy
năm trời ở trường trung học, K.Y. Sau khi lập gia đình tôi
rời khỏi căn nhà này và bắt đầu cuộc sống tự lập, những
người bạn thân kia, dần dần tôi không còn liên lạc vì không
cùng hướng đi. HT thì đi du học ở Pháp, KY thì tiếp tục học
đại học. Mặc cảm vì chuyện học dở dang và phải làm việc
để mưu sinh, nên tôi tự tách mình ra khỏi nhóm bạn. Sau
khi có bằng Trung học, chúng tôi có nhóm bạn nhỏ, vừa
thuộc loại học khá, vừa lại theo thởi « à la mode », chúng
tôi tự đặt tên cho nhóm của mình là « Les jeunes filles
mystérieuses et dangereuses ». Người trưởng nhóm là cô
bạn lanh lợi hơn, trên cổ áo dài có thêu dấu thập đỏ, còn
các bạn của nhóm thêu dấu thập màu xanh. Đó là giai đoạn
của tuổi « dậy thì », tạo cho mình có ảo tưởng là «
mystérieuses » nhưng thật ra chỉ là những cô gái nhỏ nhắn,
xinh xinh và cũng thích có « bồ » (bạn trai) gọi là « chịu
chơi ».
Với HT, tôi có nhiều kỷ niệm dễ thương. Tôi còn nhớ, chúng
tôi tuy không học cùng trường nhưng mỗi mùa hè, HT và
tôi có thú vui là đi hái hoa và bắt bướm ở những khu có
những căn biệt thự với những khu vườn đầy hoa, ong bướm
dập dìu. Chúng tôi làm vợt bắt bướm, « ăn cắp hoa » và
nhiều lúc bị rượt bắt, nhưng may mà chúng tôi luôn nhanh
chân trốn chạy. Ngoài ra mỗi buổi sáng chúng tôi thả bộ từ
nhà, đi dọc theo những con đường ở những khu nhà giàu
như đường Đặng Dung, Đặng Tất, tẻ ra đường Trần Quang
Khải, ở đây có tiệm cho mướn sách. Hai đứa tôi mỗi đứa
mướn ít nhất là hai quyển. HT thì ưa đọc Tam Quốc Chí,
Thủy Hử…còn tôi thì thích đọc những tác giả của Tự lực văn
đoàn, bà Tùng Long hoặc ông Hồ Biểu Chánh. Mỗi buổi sáng
mỗi đứa mua một trái bắp luộc, lãi ra từng hột, bỏ trong túi
áo, vừa đọc sách, tay bóc từng hột để kéo dài hương vị của
bắp luộc. Để gọi là vừa chơi vừa học, chúng tôi đã « sáng
chế » ra trò chơi « ôn vocabulaires » lúc đó vào năm 1960.
Nhà HT có tấm bảng rất rộng. Tấm bảng được chia ra làm
hai. Mỗi đứa viết mười chữ tiếng Pháp, rồi đổi nhau điền
nghĩa tiếng Việt. HT học chương trình Pháp nên số vốn từ
ngữ lúc nào cũng nhiều hơn tôi. Trò chơi thứ nhì, mỗi đứa
viết một chữ (lettre) lên bảng rồi đứa thứ nhì viết chữ kế
tiếp cho đến khi thàng một « mot » có nghĩa. Trò chơi này
cũng tương tự như chương trình « Chiffres et Lettres » của
Pháp hiện nay ? Dù học chương trình Việt, nhưng vì lòng tự
ái không muốn thu kém bạn, tôi để dành tiền ra tiệm sách
Khai Trí, mua sách học thêm nhờ vậy khi vào trường Trung
học tôi được khá về môn Pháp văn ? Tình bạn bè của lứa
tuổi mười hai, chưa có những điều tâm sự, chưa có những
chia sẻ về những tình yêu nhưng đầy ấp những trò chơi
lành mạnh. Thường thì khoảng tám giờ tối, tôi không được
ra ngoài chơì, vì vậy HT không thể nhận chuông để réo gọi,
chúng tôi mới nghĩ ra cách là « huýt gió » để báo hiệu. Mỗi
lần như vậy chúng tôi xuất hiện ở khung cửa sổ để tiếp tục
chuyện trò hoặc hẹn chương trình của ngày hôm sau.
Năm mười hai tuổi vừa thi đậu vào đệ thất, HT đậu vào
trường Trưng Vương, tôi vào trường Gia Long. Nhưng lúc đó
thì HT dọn đi ở nơi khác ? Thế là tôi mất đi người bạn.
Nơi trường Gia Long, trong suốt bảy năm trời dưới ngôi
trường thân yêu, bảy năm có đôi lúc mình thấy như dài
đăng đẳng khi gặp phải những môn học khó, học kém hoặc
thầy nghiêm khắc. Nhưng khi rời khỏi mái trường để lăn
mình vào cuộc sống, chắc ai cũng không khỏi ngậm ngùi
tiếc nuối những giờ học mà thầy cô truyền đạt cho mình
những kiến thức và đó là nền tảng để giúp cho mình được
mở rộng hiểu biết sau này.
Trong suốt bảy năm trung học, mỗi người đều có được ít
nhất một người « bạn thân ». Định nghĩa thế nào là bạn
thân ? Tôi cũng không biết nói thế nào cho đúng. Tôi chỉ
nhớ năm đệ lục, tôi được xếp gần K.Y. Ngày xưa vào đầu
niên học mỗi năm mỗi học sinh người tự tìm chỗ cho mình
nhưng tùy theo dáng dấp, cao thấp mà giáo sư có thể can
thiệp để đổi chỗ ngồi. Từ năm đầu tiên, lớp đệ thất cho đến
lớp đệ tứ, chúng tôi cũng lúc nào cũng có dịp ngồi gần
nhau. Trau đổi kinh nghiệm, giúp nhau dò bài trong những
kỳ thi. Dù thân nhau, cũng có ý giúp nhau cùng tiến nhưng
đồng thời cũng có sự cạnh tranh về điểm. Cũng năm nay,
nhóm bạn « les Jeunes Filles… »  bắt đầu thành hình. Đến
lớp đệ tam, dường như chỉ có tôi ghi danh học ban C (ban
Văn chương), các bạn trong nhóm nộp đơn đi ban A, ban
khoa học. Đã vào lớp ban C, cả nhóm bạn kéo nhau đến
lớp, rủ rê tôi xin đổi từ ban C sang ban A. Phải cày cục và
cũng nhờ sự quen biết của má tôi, tôi mới được đổi ban. Có
thể vì thế tình bạn của chúng tôi mới có cơ hội nảy nở và
ngày càng sâu đậm cho đến ngày thi Tú tài. Trong suốt bảy
năm, niềm vui của tôi là những ngày cuối tuần được nghỉ
học hay vào những ngày hè, tôi xin phép ngoại đến nhà K.Y
ở chơi trọn cuối tuần. Trong suốt hai ngày cuối tuần, niềm
vui của hai đứa tôi là làm bánh. KY là con một nên được ba
mẹ cưng chiều. Chúng tôi tha hồ bày ra làm bánh, món
bánh mà KY làm khéo là bánh khoai môn nướng. Ngoài giờ
học nữ công trong trưòng, hai chúng tôi còn đi học thêm lớp
gia chánh của cô dạy riêng ở nhà. Hai môn tôi học là xưng
xa làm thành hình trứng luộc và bánh trái vải. Học xong, có
dịp là chúng tôi thực hành liền. Gần nhà KY có lò bán bánh
ướt, chúng tôi đi len lỏi xuyên qua những ngõ hẽm ở đường
Võ Tánh, mua cả kí lô bánh về, chúng tôi pha nước mắm,
bánh hấp lên, ăn với chả lụa và giá luộc. Niềm vui thật đơn
sơ và giản dị.
Thích nhất mỗi lần được ngủ lại một đêm, cả hai chúng tôi
cứ « rù rì » nói chuyện, tôi cũng không nhớ chúng tôi nói gì
với nhau ?  Lúc đó chúng tôi không nghĩ rằng một ngày nào
đó chúng tôi sẽ không còn liên lạc với nhau và không có gì
có thể chia lìa tình bạn gắn bó. Nhưng rồi năm tháng trôi
qua. Tôi từ giã mái trường. KY tiếp tục học đại học, không
có cơ hội để gặp nhau, không có dịp chia sẻ vui buồn. Đúng
là « Xa mặt thì cách lòng ».
Ngày xưa, hình ảnh gia đình của KY là hình ảnh mà tôi vẫn
hằng mơ ước. Ba KY trưa đi làm ra, ghé nhà lúc nào cũng
có cơm nóng, canh sốt, mẹ KY lúc nào cũng đầu tóc gọn
gàng, tiếp chồng với nụ cười. Một cảnh gia đình thật là đầm
ấm mà tôi hằng ơ ước và cũng chưa bao giờ được sống qua !
Ngoài KY, trong nhóm bạn, nhà tôi ở gần LH. Lên Đệ nhị
cấp, cả ba chúng tôi ; KY, LH cùng học ở Trung Tâm Văn
Hoá Pháp. Tôi và LH gần nhà nhau nên mỗi tối chúng tôi đi
bộ từ trường, gần nhà thương Đồn Đất (Grall), dọc suốt con
đường dài Hai Bà Trưng, ngang qua Nghĩa trang Mạc Đỉnh
Chi. Tuổi này là tuổi « chớm yêu » và bắt đầu làm người
lớn. Đi học cũng là cơ hội để chúng tôi ăn diện mặc đẹp.
Chừng ấy tuổi mà tôi và cô bạn bé nhỏ, lúc nào cũng mặc
jupe, áo đầm, chân mang đôi giày cao gót, tiếng gót vang
nên trong đêm vắng, nhất là mỗi lần phải đi ngang qua
nghĩa địa, chúng tôi tăng tốc độ nhanh hơn, và mỗi lần qua
khỏi nơi đó hai đứa nhìn nhau cười vì đã thắng nỗi sợ ma.
Đúng là có những lúc đi nhanh như « ma bắt » là thế.
Cũng trong nhóm bạn, P., cô bạn có cặp mắt buồn hồ thu,
với mái tóc dài đen nhánh. Nhà chúng tôi cũng gần nhau.
Với Phụng, tôi thường đến nhà bạn để « gạo » thi. Nhà P.
có gác lửng, mỗi lần đến chúng tôi leo lên gác, dò bài
nhưng thời gian ôn bài lúc nào cũng bị cắt đoạn bởi những
chuyện tâm tình.
Sau năm 75, thì mỗi người mỗi nơi. Tôi thì trách nhiệm làm
mẹ, vừa làm cha vì hôn nhân lỡ dở. Cuộc đời của người mẹ
trẻ với trách nhiệm và bổn phận tôi mất đi những người
bạn của tuổi học trò nhưng ngược lại tôi có những người
bạn đồng nghiệp. Bạn đồng nghiệp thì cũng nhiều nhưng
quan hệ không giống như tình bạn của thời đi học.
Thời gian lặng lẽ trôi qua, lăn mình vào cuộc sống với
những đổi thay của thời cuộc. Tình bạn của thời thơ ấu
chìm dần trong quên lãng. Trên bước đường mới tôi cũng có
dịp có những người bạn mới, đủ mọi thành phần, đủ mọi lứa
tuổi. Tuy nhiên đôi khi tôi cũng tự hỏi những người bạn cũ
của mình ra sao ? Nếu có dịp gặp lại thì sự quan hệ có như
ngày xưa chăng ? Đó cũng là một câu hỏi thật lớn nhưng
không chắc ai tìm được câu trả lời chính xác.

DIỄM ĐÀO
Paris 7/2012